Ik krijg deze vraag vaak: “Ik heb een 3-fasen aansluiting. Mijn warmtepomp zit op fase 2, mijn inductie op fase 3. Als ik een plug-in thuisbatterij in een stopcontact steek, compenseert die dan maar één derde van mijn huis?” Het korte antwoord: nee, hij compenseert in de praktijk je hele huis. Het langere antwoord: dat klopt dankzij een trucje in je slimme meter, en er zijn een paar uitzonderingen waar je rekening mee moet houden. Hieronder leg ik uit hoe het zit.
Eerst even: 1 fase of 3 fasen, wat heb jij?
In Nederland heb je thuis een 1-fasen of 3-fasen aansluiting. Het verschil zit in het aantal stroomdraden dat je woning binnenkomt.
Een 1-fasen aansluiting heeft één fasedraad en levert maximaal 230V keer 40A, oftewel ongeveer 9,2 kW. Genoeg voor een standaard huishouden zonder warmtepomp of laadpaal. Een 3-fasen aansluiting heeft drie fasedraden en levert bij 3x25A ongeveer 17,2 kW. Tegen vergelijkbare kosten dus bijna het dubbele vermogen.
Wil je weten wat je hebt? Open je meterkast en kijk naar je hoofdschakelaar. Twee schakelaars naast elkaar betekent 1 fase. Vier schakelaars betekent 3 fasen.
Een plug-in thuisbatterij hangt altijd in een stopcontact, en een stopcontact is altijd 1-fase. Dus ook als je 3 fasen in huis hebt, sluit je de batterij aan op één van die drie fases.
Het misverstand
Stel je hebt een Zendure SolarFlow 2400 AC+ op een stopcontact op fase 1 zitten (op een eigen groep). Je warmtepomp staat op fase 2. Je inductie op fase 3. Op het moment dat je begint te koken trekt fase 3 ineens 2000W. Je batterij staat op fase 1 en levert daar netjes 2400W.
Logische gedachte: die 2400W (wel op een eigen groep uiteraard, anders maximaal 800W) gaat het net op via fase 1 en op fase 3 trek je gewoon 2000W uit het net. Dus betaal je voor 2000W, ook al heb je een batterij die op dat moment levert.
Dat klopt niet. En dat zit zo.
Hoe je slimme meter het oplost
Je slimme meter telt de stromen op alle drie de fases bij elkaar op. Plus en min. Wat overblijft, is wat je per saldo aan het net levert of eruit trekt. Alleen dat netto-getal staat op je rekening.
Reken maar uit met het voorbeeld hierboven:
- Fase 1: batterij levert 2400W aan het net (-2400)
- Fase 2: warmtepomp trekt 600W (+600)
- Fase 3: inductie trekt 2000W (+2000)
- Netto: +200W uit het net
Zonder die batterij was het 2600W geweest. De batterij compenseert dus volledig 2400W van je huisverbruik, ook al staat hij op een andere fase dan de verbruikers. Voor je slimme meter en dus voor je rekening, telt alleen het totaal.
Dit heet “intern salderen”, en het is een afspraak die in de Dutch Smart Meter Requirements is vastgelegd. De meter zelf doet dit, niet je energieleverancier.
Intern salderen blijft ook na 2027 bestaan. De salderingsregeling die in 2027 stopt gaat over hoe je energieleverancier teruglevering verrekent met afname op je rekening. Intern salderen zit fysiek in de meter zelf en heeft niets met die regeling te maken. Dat blijft dus gewoon werken, ook als je vanaf 2027 een terugleververgoeding krijgt in plaats van saldering.
Maar hoe weet de batterij dat allemaal?
Je plug-in batterij zit standaard op één fase, maar moet wel weten wat je hele huis doet. Anders weet hij niet wanneer hij moet laden of ontladen.
Daar zijn twee oplossingen voor: een P1-meter of CT-klemmen/energiemeter.
Een P1-meter steek je in de P1-poort van je slimme meter. Die leest de totaalstanden uit, dus precies wat ik hierboven beschreef: het netto-saldo van alle drie de fases samen. De batterij ziet “huis trekt 1800W uit het net” en gaat 800W/2400W ontladen om dat te verlagen. Hoe die 1800W over de fases verdeeld is, hoeft de batterij niet te weten.
CT-klemmen werken anders. Dat zijn stroomtangen die je om de hoofdleidingen klemt. Bij een 3-fasen aansluiting heb je dus drie klemmen nodig, één per fase. De batterij telt die drie waardes zelf op tot één totaal en stuurt daarop.
Je moet de batterij ook nog vertellen op hoeveel fases je woning is aangesloten. In de Marstek-app stel je dat in op 1 of 3 fasen. Dat lijkt een formaliteit, maar het is belangrijk: de batterij gebruikt die informatie om zijn berekeningen kloppend te krijgen. Zet je hem op 1-fasen terwijl je 3 fasen hebt, dan stuurt hij verkeerd.
Voor een plug-in batterij in een 3-fasen huis is een P1-meter meestal de makkelijkste keuze. Geen gedoe in je meterkast met klemmen om hoofdleidingen.
En als mijn panelen op een andere groep zitten?
Deze vraag krijg ik net zo vaak. Iemand heeft de zonnepanelen op groep 2 en een aparte groep 7 klaarliggen voor de batterij. De gedachte: hoe kan die batterij stroom van mijn panelen opslaan als ze niet op dezelfde groep zitten?
Het hoeft ook niet. Een groep is gewoon een aparte stroomkring in je meterkast, beveiligd met een eigen automaat. Je panelen en je batterij op verschillende groepen is volstrekt normaal, sterker nog, een eigen groep voor de batterij is juist aan te raden.
Het misverstand zit in het woord opslaan. Er loopt geen draadje van je panelen rechtstreeks naar je batterij. Wat er gebeurt is dit: je panelen op groep 2 leveren stroom, die gaat eerst naar alle apparaten die op dat moment aanstaan. Houd je over, dan stroomt dat overschot richting je meterkast. En daar, op dat verzamelpunt, ziet je batterij op groep 7 dat er stroom over is. Dat overschot pakt hij op om zichzelf te laden.
’s Avonds gaat het omgekeerd. De batterij geeft stroom terug aan je installatie en je apparaten gebruiken die, op welke groep ze ook zitten. Stroom kiest gewoon de kortste weg naar het verbruik. Welke groep waar zit, maakt niet uit.
Er zijn uiteraard uitzonderingen…
Niet alle slimme meters salderen correct intern. Er zijn type meters die afname en teruglevering tegelijk registreren als die op verschillende fases gebeuren. Dan klopt het verhaal hierboven niet en word je benadeeld.
Het gaat vooral om bepaalde Landis & Gyr E360 meters en oudere Sagemcom T210d meters. Liander heeft hier een softwareupdate voor uitgebracht, dus in de meeste gevallen is dit inmiddels opgelost. Maar niet altijd.
Lees je P1-data uit (bijvoorbeeld via de HomeWizard P1 Meter) en kijk of de afname- en terugleverteller tegelijk oplopen op een moment dat je weet dat je netto op nul zit. Of check op slimmemeterportal.nl. Klopt het niet? Bel je netbeheerder en vraag om een softwareupdate of meterwissel. Kosteloos.
De échte beperking: vermogen op één fase
Het 3-fasen verhaal is dus niet zo’n probleem als veel mensen denken. De échte beperking van een plug-in batterij in een 3-fasen huis zit in iets anders: het vermogen.
Een plug-in batterij levert standaard 800W. Op een aparte groep mag dat meer zijn en is het afhankelijk van het maximum vermogen van jouw model. Dat is je maximum, op die ene fase.
Zit op fase 2 een warmtepomp die 3000W trekt en op fase 3 een inductiekookplaat die 4000W piekt? Dan helpt je 800W batterij bij die piek maar deels. De rest komt gewoon uit het net.
Meerdere plug-in batterijen op 3 fasen
Wil je meer vermogen of capaciteit? Dan kun je meerdere plug-in batterijen plaatsen. Maar hoe ze samenwerken verschilt sterk per merk, en dat raakt direct hoe goed je systeem werkt in een 3-fasen huis.
- Marstek: drie batterijen, één per fase. Elke batterij werkt zelfstandig en compenseert alleen wat er op zijn eigen fase gebeurt. Trekt je warmtepomp lang stroom op fase 2? Dan staat die batterij leeg terwijl de andere twee nog vol zijn. Bijspringen kan niet.
- Zendure met HEMS: drie units, één per fase, samen aangestuurd als één virtuele batterij. Het systeem kijkt naar je totaalverbruik over alle fases en verdeelt het vermogen actief. Werkt een fase harder, dan kan een andere bijspringen.
- HomeWizard: stack tot vier units, op één fase of verdeeld over meerdere fases. De P1 Meter coördineert ze als één systeem en stuurt op het totaal van de slimme meter. Heb je veel zonnepanelen die op één fase teruggeven, dan helpt het om de batterijen op die fase te zetten. Bij grote piekverbruikers verspreid over fases is verdelen juist verstandig.
Voor 3-fasen huizen met grotere verbruikers is verdelen over de fases verstandig. Dat geeft een betere balans en je netbeheerder ziet het ook liever. Of je daarvoor een Marstek- of Zendure-aanpak kiest, hangt af van hoe ongelijk je verbruik is. Heb je veel zonnepanelen plus een warmtepomp die geregeld piekt, dan werkt Zendure HEMS in de praktijk beter omdat de units elkaar aanvullen. Heb je een redelijk gelijkmatig huishouden, dan doet Marstek prima werk voor minder geld.
Noodstroom bij thuisbatterijen met stekker
Plug-in batterijen met noodstroom (Marstek Venus E 3.0, Jackery SolarVault 3 Pro Max AC, Zendure SolarFlow 2400 AC+) hebben een aparte AC-uitgang aan de zijkant, een stopcontact dus. Bij stroomuitval schakelt die binnen 15 tot 20 milliseconden over. Op die uitgang sluit je de apparaten aan die je wilt overbruggen, met een verlengsnoer of stekkerblok. Direct, zonder via je meterkast te gaan.
Dat betekent: het hele 3-fasen verhaal speelt geen rol bij noodstroom uit een plug-in batterij. Je koelkast hangt normaal op fase 1, je modem op fase 2, je verlichting op fase 3? Maakt niet uit. Bij stroomuitval haal je gewoon de stekkers eruit en hang je ze aan een verlengsnoer dat in de noodstroom-uitgang van de batterij zit.
Kortom
Een plug-in thuisbatterij zit altijd op 1 fase, simpelweg omdat hij in een stopcontact gaat. Maar dat betekent niet dat hij maar één derde van je huis compenseert. Je slimme meter saldeert de drie fases intern, en de batterij stuurt op het totaalverbruik via een P1-meter. Netto compenseert hij dus gewoon je hele huishouden.
Wat je wel moet checken: of jouw slimme meter correct saldeert (de meeste doen dat) en of je piekvermogen niet te ver boven de 800W of 2500W van je batterij uitkomt. Voor de meeste huishoudens past een plug-in prima, ook bij 3 fasen.
